منو
پنجشنبه, ۲۷ دی ۱۳۹۷
اخبار دانشگاهی, اخبار ویژه, اقتصاد و بازار, پژوهش و فناوری, علمی و آموزشی /  تفاوت نگاه مهندسی و حسابداری با نگاه علوم اجتماعی و اقتصاد

به بهانه کناره گیری وزیر بهداشت!/ تحلیلهای خطی برآمده از نگاه های حسابداری یا مهندسی به پدیده های اقتصادی و اجتماعی، نمی تواند تحلیل های مناسبی باشد

به بهانه کناره گیری وزیر بهداشت!/ تحلیلهای خطی برآمده از نگاه های حسابداری یا مهندسی به پدیده های اقتصادی و اجتماعی، نمی تواند تحلیل های مناسبی باشد
شاید بتوان ویژگی نگاه مهندسی و خصوصا حسابداری را ایستا دیدن و تحلیل کردن مسائل عنوان کرد، ولی ویژگی نگاه علوم اجتماعی و اقتصاد تحلیل پویا و دینامیک است. در علوم اجتماعی و به ویژه اقتصاد، افراد می آموزند که مسائل را بیش از اینکه به شکل یک مسئله بهینه سازی خطی ببینند، به شکل انتخاب استراتژی در درون یک بازی چندجانبه تحلیل کنند که هر حرکت واکنش دیگران را به همراه خواهد داشت و از تجمیع رفتارها و اقدامات است که برآیند نهایی مشخص می شود. برای اینکه این مدعا مشخص تر شود چند مثال عرضه می کنم.
۲۲ دی ۱۳۹۷ , ساعت ۱۰:۵۴
/
/
24 بازدید
/
/
دانانیوز: یادداشت/علی سرزعیم- اقتصاددان: شاید یکی از تاثیرگذارترین مقالاتی که در عمرم خوانده ام، مقاله ای است که توسط جان فارستر چند دهه قبل به سال ۱۹۷۱ با عنوان «رفتارهای خلاف شهود سیستم های اجتماعی» نوشته شده است. در این مقاله نویسنده می گوید که پدیده های اجتماعی رفتارهایی دارند که با شهود عادی قابل فهم و پیش بینی نیستند، زیرا فهم متعارف ما درک خطی و مکانیکی از پدیده ها دارد، در حالیکه در اغلب سیستم های اجتماعی سازوکار بازخورد وجود دارد و همین امر یک سیستم را غیرخطی می کند. دقیقا به همین دلیل فهم و تحلیل و پیش بینی پدیده های اجتماعی امری است که نیاز به آموزش و ممارست دارد و نمی توان به شهود فردی اتکا کرد.
شاید بتوان ویژگی نگاه مهندسی و خصوصا حسابداری را ایستا دیدن و تحلیل کردن مسائل عنوان کرد، ولی ویژگی نگاه علوم اجتماعی و اقتصاد تحلیل پویا و دینامیک است. در علوم اجتماعی و به ویژه اقتصاد، افراد می آموزند که مسائل را بیش از اینکه به شکل یک مسئله بهینه سازی خطی ببینند، به شکل انتخاب استراتژی در درون یک بازی چندجانبه تحلیل کنند که هر حرکت واکنش دیگران را  به همراه خواهد داشت و از تجمیع رفتارها و اقدامات است که برآیند نهایی مشخص می شود. برای اینکه این مدعا مشخص تر شود چند مثال عرضه می کنم.
در عرصه بهداشت سابقا کشور ما با مشکلات زیادی روبه رو بود. برای مثال هزینه های درمانی بالا رفته بود، اما بیمه ها سهم کمی از این هزینه ها را پرداخت می کردند و در نتیجه بیماران مجبور بودند مابه التفاوت را که اصطلاحا «پرداخت از جیب» خوانده می شود از جیب بپردازند. این امر موجب می شود تا خانوارهایی که درآمد یا پس انداز کمی داشتند، با مواجه شدن با یک بیماری پرخرج به سرعت به ورطه فقر کشیده شوند. خب در چنین وضعیتی، پزشکانی بر سر کار آمدند و تصور می کردند که با مسئله ساده ای روبرو هستند که نیازی به دانش تخصصی اقتصاد بهداشت ندارد. از دید آنها مسئله روشن بود، زیرا تصور می کردند که کافی بود تا دولت بخش عمده مابه التفاوتی که توسط مردم پرداخت می شد را بر عهده گیرد. در این صورت تراز کماکان برقرار می ماند و فشار بر اقشار ضعیف کمتر می شد. این نگاه مسئله را به یک معادله حسابداری ساده تقلیل می داد که در یک سمت هزینه ها قرار داشت و در سمت دیگر منابعی که باید آن را بپردازد. این تحلیل ساده انگارانه موجب شد که طرح تحول سلامت کلید بخورد و تصور شود که به سادگی می توان مسئله درمان را حل کرد و یادگاری خوبی بر جای گذاشت.
واقعیت این است که این متغیرها، متغیرهای مکانیکی نیستند که نسبت به ترکیب تامین منابع بی تفاوت باشد، بلکه این متغیرها برآیند رفتارهای انسانی هستند و انسانها رفتارشان کاملا متاثر از سیاستهای اقتصادی است. به عنوان مثال وقتی قرار است بخش عمده هزینه های درمان از جیب بیمار پرداخت شود، اگر پزشک بخواهد درمان گرانتر را به جای درمان ارزان تر توصیه کند، با عذاب وجدان روبرو خواهد شد، اما وقتی که قرار است هزینه از جیب دولت پرداخت شود، این عذاب وجدان دیگر وجود نخواهد داشت. طبیعتا چون بیمار نیز احتمالا تصور می کند که درمان گرانتر برای سلامتی اش موثرتر است، به این درمان گرانتر اصرار می کند و به پزشک کمک می کند تا بر عذاب وجدان خود فائق آید.
همچنین وقتی قرار باشد که هزینه های درمان از جیب خود فرد پرداخت شود، انگیزه وی برای مراجعه به دکتر متخصص به جای دکتر عمومی و بستری به جای درمان سرپایی و انتخاب درمان گران به جای درمان ارزان کم خواهد بود، ولی وقتی که قرار می شود بیمه یا دولت عمده هزینه را بپردازد، انگیزه مذکور زیاد خواهد شد و افراد به اندک بهانه ای سراغ پزشک متخصص می روند و هزینه آن بر دوش دولت یا شرکتهای بیمه خواهد افتاد.
مجموع این دو رفتار هم از سوی پزشک و هم از سوی بیمار موجب شد که هزینه های درمان به شدت افزایش یابد؛ تا جایی که دیگر دولت و بیمه ها کفاف پرداخت مابه التفاوت را نداشته باشند و مجددا مبلغی که باید از جیب بیمار پرداخت شود، زیاد شود و دوباره مشکلات ناشی از هزینه های کمرشکن درمان سر برآورد و تبعات ناخوشایند خود را نشان دهد.
اگر مسئولان حوزه بهداشت به تصور شهودی خود اتکا نداشتند و به دانش سیاستگذاری سلامت ارزش قائل می شدند، این نکته ساده را می‌خواندند که هرجا دولت یا بیمه ها هزینه ها را پرداخت می کنند، مشکل مخاطره اخلاقی سر بر می‌آورد و اگر سازوکار کنترل هزینه اعمال نشود، هزینه ها سر به فلک خواهد کشید. ما اولین کشوری نیستیم که چنین اشتباهی را تجربه می کنیم، بلکه کشورهای دیگر قبل از ما همین اشتباه را کردند و اشتباه آنها در کتابها مستند شد، ولی ما متاسفانه ارزشی برای مرور تجربیات دیگران قائل نشدیم و تجربه دیگران را مجددا تجربه کردیم و منابع کشور را به این شکل ضایع کردیم.
مثال دیگر از صنایع پتروشیمی است. سالها قبل این شعار مطرح بود که چرا نفت خام بفروشیم و در ازای آن محصولات پتروشیمی که گران است را وارد کنیم؟ آیا بهتر نیست که خام فروشی را متوقف کنیم و به جای آن محصولات با ارزش افزوده بالاتر را وارد کنیم؟ به نظر می رسد که ایده ای درست باشد. تحلیل های ارزیابی پروژه نیز به ظاهر باید موید این ایده باشد زیرا وقتی قیمت محصولی بالا باشد، معمولا هزینه های تاسیس کارخانه را توجیه می کند و در مورد صنایع پتروشیمی نیز این امر صادق بود. این نگاه بازهم نگاهی خطی و استاتیک است و پویایی مسئله و ماهیت بازی چندجانبه مسائل را در نظر نمی گیرد.
نکته اصلی این است که اگر این نکته به ذهن ما ایرانی ها رسیده قاعدتا به فکر دیگر تولیدکنندگان نفت نیز رسیده است، زیرا آن چنان فکر بکر و بدیعی نیست که به فکر کسی نرسد. حال اگر همزمان دیگران نیز خواستار ایجاد صنایع پتروشیمی باشند، میزان عرضه محصولات پتروشیمی در بازار جهانی افزایش خواهد یافت و وقتی عرضه چیزی زیاد شود، ولی تقاضای جهانی افزایش نیابد، قیمت آن محصول کاهش خواهد یافت. حال وقتی قیمت محصولات پتروشیمی کاهش یابد، تمام تحلیل های مربوط به اقتصادی بودن ایجاد یک کارخانه پتروشیمی به هم می ریزد و طرح ممکن است از توجیه اقتصادی خارج شود، زیرا فرض اصلی آن طرح آن بوده که محصولات با قیمت بالا فروش خواهد رفت! یک بار دیگر تحلیل های خطی برگرفته از نگاه مهندسی به جواب غلط می رسد!
مثال سوم مربوط به تحلیلی است که یکی از وزرای سابق که اتفاقا تحصیلات عالی مهندسی دارد، عرضه کرده است. وی کل درآمدهای دولت را در یک سمت و هزینه ها را در سمت دیگر گذاشته بود و سپس درآمدهای دولت را به درآمدهای نفتی و درآمدهای غیرنفتی تقسیم کرده و سپس در سمت هزینه، هزینه ها را به هزینه جاری و عمرانی تقسیم کرده بود. سپس گفته بود که هزینه های جاری باید از درآمد غیرنفتی (مالیات) تامین شود و هزینه های عمرانی از درآمد نفتی. سپس با توجه به نرخ ارز، برنامه ای ریخته بود که طی چند سال آینده بتوان بودجه جاری را به کلی از درآمد نفتی جدا و آن را صرفا از درآمد غیرنفتی تامین کرد. این تحلیل که از دید پیشنهاد دهنده تحلیلی بدیعی به نطر می رسید، در واقع یک تصویر حسابداری از بودجه است و توجهی نمی کند که با متغیرهای اقتصادی روبه روست که با هم روابط پیچیده دارند. به عنوان مثال درآمدهای مالیاتی با درآمدهای نفتی بی رابطه نیست. همچنین متغیر نرخ ارز نیز بر کلیه متغیرهای موجود در این رابطه حسابداری ساده تاثیر می گذارد؛ لذا نمی توان تصور کرد که به سادگی می توان یک جزء را تغییر داد، بدون اینکه بر اجزای دیگر تاثیر بگذارد. این رابطه حسابداری یک رابطه مکانیکی میان متغیرها نیست، بلکه یک رابطه اقتصادی میان متغیرهای اقتصادی است.
این سه مثال در پی آن بود که نشان دهد تحلیلهای خطی که برآمده از نگاه های حسابداری یا مهندسی به پدیده های اقتصادی و اجتماعی است، نمی تواند تحلیل های مناسبی از پدیده های اقتصادی و اجتماعی عرضه کند و به همین دلیل پیش بینی هایش نیز معمولا به خطا می انجامد. تجهیز ذهن به نگاه مناسب در پدیده های اقتصادی و اجتماعی منوط به آموزش، ممارست و تمرین است و اشتباه است که اگر تصور شود می توان با اتکا به خلاقیت شخصی به این نگاه دست یافت.
۰

http://dananews.ir/?p=6713   :  لینک کوتاه

مطالب مرتبط

  • اولین دوره آموزش داوری(قراردادهای تجاری وبازرگانی)باحضور دکتر منصور کاظمی هم اکنون در حال اجراست/ 9 بازدید
  • پنجشنبه و جمعه،برگزاری اولین دوره آموزش حرفه ای داوری ( با موضوع قراردادهای تجاری و بازرگانی) در دانشگاه خوارزمی/ 65 بازدید
  • برنامه وزارت علوم برای پیشگیری از طلاق و مفاسد اخلاقی در دانشگاه‌ها /برپایی ۱۰ بازارچه تولیدات دانشجویی/ 14 بازدید
  • طرحی افزایش سن استخدام در مجلس در جریان بررسی است/ 10 بازدید
  • عاداتی که به تضعیف استخوان‌ها منجر می‌شوند!/ 11 بازدید
  • فراخوان مقاله و اعلام برگزاری یازدهمین همایش ملی آموزش/ 10 بازدید
  • رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس: گرفتار لابی دولت دربودجه هستیم/برخی می گویند پشت هر تبصره، قافله و قبیله‌ای خوابیده است، یا سواد بودجه‌ای ندارند یا شیطنت می‌کنند!/ 9 بازدید
  • حسین محب اهری، هنرمند محبوب و مردمی دعوت حق را لبیک گفت/ 23 بازدید
  • مهندس سید مرتضی علوی صدر: دوره های تخصصی وحرفه ای” آشنایی با بورس و بازار سرمایه” بصورت رایگان در مدرسه سرمایه گذاری “صما ” برگزار می شود/ 335 بازدید
  • اولین همایش حکمیت و داوری در شهرستان درود استان لرستان/ دکتر منصور کاظمی: داوران و متقاضیان داوری، پس از گذارندن دورهای تخصصی و حرفه ای و رتبه بندی درگروههای A-B-C به دفاتر فعال داوری جهت کارآموزی و اخذ آزمون نهایی معرفی می شوند/ 164 بازدید
  • پیش‌بینی یک اقتصاددان از وضعیت بازار تا پایان سال؛مهمترین عامل مدیریت بازار در مرحله اول عملکرد دولت است!/ 21 بازدید
  • زایمان فیزیولوژیک در ایران با چه چالش‌هایی روبرو است؟/ 20 بازدید
  • تجربه ناموفق کشور در جابجایی روستاها به دلیل زلزله/بی‌توجهی مسئولان به دلبستگی اجدادی روستاییان!/ 25 بازدید
  • اختلاف نظر بهزیستی با برخی نهادها در خصوص بیمار یا مجرم بودن معتادان!/وحید قبادی دانا: سازمان‌ها باید ۳۰ درصد ظرفیت اوپراتوری تلفن‌ را از نیروهای معلول بینایی تأمین کنند/ 25 بازدید
  • حسین سلاح‌ورزی:باید نهادهای مدنی از جمله نهادهای کارفرمایی نیرومندتر از هر زمان دیگر شوند/ 24 بازدید
  • رئیس جمهوری: آماده روابط دوستانه با یکی دو کشور منطقه هستیم/من در برابر عظمت و اعتماد مردم، سر تواضع فرود می آورم/ 16 بازدید
  • فراخوان جذب هیئت علمی پزشکی بهمن ماه منتشر می شود/ 20 بازدید
  • سانحه برای هواپیمای باری در کرج/ارتش در حال بررسی علت حادثه/ 19 بازدید
  • سرنوشت مبهم آیین نامه آموزش پزشکی/مشارکت بخش خصوصی زیر تیغ انتقاد!/ 18 بازدید
  • اولین دوره آموزش حرفه ای داوری ( با موضوع قراردادهای تجاری و بازرگانی) ۲۷ و ۲۸ دی ماه در دانشگاه خوارزمی برگزار می شود/ 145 بازدید
  • محمدعلی مقیسه: ایجاد، تقویت و توسعه نهاد داوری و حکمیت، ضمن تقویت سرمایه اجتماعی، جامعه آسیب دیده ما را بسوی تعقل،صلح و مدارا و رعایت شئون اخلاقی هدایت می کند/ 353 بازدید
  • مهندس سید مرتضی علوی صدر: دوره های تخصصی وحرفه ای” آشنایی با بورس و بازار سرمایه” بصورت رایگان در مدرسه سرمایه گذاری “صما ” برگزار می شود/ 335 بازدید
  • اولین همایش حکمیت و داوری در شهرستان درود استان لرستان/ دکتر منصور کاظمی: داوران و متقاضیان داوری، پس از گذارندن دورهای تخصصی و حرفه ای و رتبه بندی درگروههای A-B-C به دفاتر فعال داوری جهت کارآموزی و اخذ آزمون نهایی معرفی می شوند/ 164 بازدید
  • اولین دوره آموزش حرفه ای داوری ( با موضوع قراردادهای تجاری و بازرگانی) ۲۷ و ۲۸ دی ماه در دانشگاه خوارزمی برگزار می شود/ 145 بازدید
  • پنجشنبه و جمعه،برگزاری اولین دوره آموزش حرفه ای داوری ( با موضوع قراردادهای تجاری و بازرگانی) در دانشگاه خوارزمی/ 65 بازدید
  • هزینه هر دقیقه جلسه علنی مجلس چقدر است؟/ 45 بازدید
  • تساهل‌مداری در بین ایرانیان به طور نسبی بالا است! / با افزایش تحصیلات به صورت معنادار میزان تساهل‌مداری بیشتر می‌شود!/ 42 بازدید
  • رئیس جمهوری: هاشمی بنیان‌گذار فناوری هسته‌ای در این کشور است / محسن هاشمی: آیت الله هاشمی سردمدار عقلانیت و اعتدال و شخصیتی نقد پذیر و نقدجو بود/ 37 بازدید
  • بهانه‌جویی صرافان با چاشنی اعتراض به بانک مرکزی!/ ارز مسافرتی در آستانه ۱۳ هزار تومان!/ 36 بازدید
  • برنامه کامل جام ملت‌های آسیا ۲۰۱۹ به وقت ایران + نتایج/ 35 بازدید
  • اسماعیل موحدی نژاد: تپش؛ طرحی برای کاهش تولید زباله و صرفه‌جویی در منابع است/ 35 بازدید
  • اقدام اورژانسی گمرک در تعیین تکلیف کالاهای انباشته شده در بنادر!/ 35 بازدید
  • آیا تخریب عرصه شهر باستانی شوش متوقف خواهد شد؟!/ 35 بازدید
  • حذف چهار صفر از پول ملی جدی شد!/ 35 بازدید
  • ۶۸ درصد مساحت ایران در ناحیه با خطر زلزله بالا/ساخت ۱۰۱ برج بر روی گسل/ 34 بازدید
  • اعظم انصاری: تنها ۳۰ درصد اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها را زنان تشکیل می‌دهند/ حسن طغرانگار: تنها ۱۰ درصد از پژوهش‌های دانشگاهی کاربردی هستند!/ 34 بازدید
  • محسن هاشمی: امروز بیش از هر زمان دیگری جامعه ما نیازمند عقلانیت، اعتدال واندیشه آیت الله هاشمی است/ 34 بازدید
  • راز موفقیت در کسب‌و‌کار‌های نوپا/ چه کنیم تا صفرهای حساب بانکی‌مان سر به فلک بزند؟/ 34 بازدید
  • دانشجو باید فریاد بزند تا صدایش را بشنوند!/ 34 بازدید
  • کمیته ویژه مجلس، علل گرانی کالاهای اساسی را اعلام کرد/ پیگیری ویژه موضوع گرانی اقلام پرمصرف از سوی دادستان‌ها/ 33 بازدید
  • کمیته ویژه مجلس، علل گرانی کالاهای اساسی را اعلام کرد/ پیگیری ویژه موضوع گرانی اقلام پرمصرف از سوی دادستان‌ها / ۰ نظر
  • مهندس سید مرتضی علوی صدر: دوره های تخصصی وحرفه ای” آشنایی با بورس و بازار سرمایه” بصورت رایگان در مدرسه سرمایه گذاری “صما ” برگزار می شود / ۰ نظر
  • مهمترین بندهای لایحه بودجه ۹۸/ثبات قیمت سوخت و یارانه نقدی خانوار / ۰ نظر
  • محمدرضا زائری: برخی از علما، زمانی که زورشان نمی‎رسد، گفت‌وگو می‌کنند! / پدر یا مادری که نتوانسته لباس نو برای بچه‎ خود بخرد، شب خوابش نمی‌برد! / ۰ نظر
  • رفع مشکل ارزی فرصت‌های تحقیقاتی خارج از کشور از سامانه نیما / ۰ نظر
  • سرنوشت مبهم آیین نامه آموزش پزشکی/مشارکت بخش خصوصی زیر تیغ انتقاد! / ۰ نظر
  • ۶۸ درصد مساحت ایران در ناحیه با خطر زلزله بالا/ساخت ۱۰۱ برج بر روی گسل / ۰ نظر
  • حسین محب اهری، هنرمند محبوب و مردمی دعوت حق را لبیک گفت / ۰ نظر
  • متقاضیان دکتری برای انتخاب دانشگاه های خارج از کشور محدود شدند! / ۰ نظر
  • تساهل‌مداری در بین ایرانیان به طور نسبی بالا است! / با افزایش تحصیلات به صورت معنادار میزان تساهل‌مداری بیشتر می‌شود! / ۰ نظر
  • بلوغ، نه تنها در جسم، بلکه در افکار، عقاید و ذهن نوجوانان نیز نمود دارد /نوجوانان به دنبال تجربه هویت‌های جدید و ارزش‌های نو هستند! / ۰ نظر
  • سانحه برای هواپیمای باری در کرج/ارتش در حال بررسی علت حادثه / ۰ نظر
  • آغازثبت‌نام آزمون دکتری / ۰ نظر
  • اعلام جزئیات « ورود بدون کنکور به ۸۵ درصد ظرفیت دانشگاه‌ها» / ۰ نظر
  • رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس: گرفتار لابی دولت دربودجه هستیم/برخی می گویند پشت هر تبصره، قافله و قبیله‌ای خوابیده است، یا سواد بودجه‌ای ندارند یا شیطنت می‌کنند! / ۰ نظر
  • نقش و تأثیر حکمیت و داوری در تقلیل پرونده های قوه قضائیه در ” همایش تخصصی فراز و فرودهای حکمیت و داوری در ایران” بررسی می شود / ۰ نظر
  • رئیس جمهوری: هاشمی بنیان‌گذار فناوری هسته‌ای در این کشور است / محسن هاشمی: آیت الله هاشمی سردمدار عقلانیت و اعتدال و شخصیتی نقد پذیر و نقدجو بود / ۰ نظر
  • معاون علمی رییس‌جمهوری: نیازمند مدل زیست‌بوم علمی در دانشگاه‌ها هستیم/ رییس دانشگاه فردوسی:  دانشگاه فردوسی بعد از چهارسال توانسته الگوی موفقی از گفتمان علم و فناوری را ایجاد کند / ۰ نظر
  • فراخوان جذب هیئت علمی پزشکی بهمن ماه منتشر می شود / ۰ نظر
  • منصور کاظمی : ” همایش تخصصی فراز و فرودهای حکمیت و داوری در ایران”  با همکاری دانشگاه خوارزمی در تهران برگزار می شود / ۰ نظر