تعامل انسان و ماشین؛ میثم عباسی، از تحقق قوانین آسیموف در طراحی “سیستم های هوشمند رباتیک” می گوید!
تعامل انسان و ماشین؛ میثم عباسی، از تحقق قوانین آسیموف در طراحی “سیستم های هوشمند رباتیک” می گوید!

دانانیوز: با گسترش روزافزون فناوری های هوشمند و رباتیک و افزایش دامنه نفوذ آنها در ابعاد مختلف زندگی ما انسان ها حوزه ای جدید اما دارای سابقه طولانی دوباره مورد توجه قرار گرفته است : تعامل و ارتباط انسان و ربات ها و به طور کلی ارتباط انسان و ماشینبه گزلرش سرویس فناوریهای پیشرفته دانانیوز، […]

دانانیوز: با گسترش روزافزون فناوری های هوشمند و رباتیک و افزایش دامنه نفوذ آنها در ابعاد مختلف زندگی ما انسان ها حوزه ای جدید اما دارای سابقه طولانی دوباره مورد توجه قرار گرفته است : تعامل و ارتباط انسان و ربات ها و به طور کلی ارتباط انسان و ماشین
به گزلرش سرویس فناوریهای پیشرفته دانانیوز، مهندس میثم عباسی ، پزوهشگر حوزه فناوری و مدیر گروه آینده پژوهی پژوهشکده فناوری های پیشرفته و هوش مصنوعی در یادداشتی که برای دانانیوز ارسال کرده است به طور مختصر، مفید و آموزنده نگاهی به موضوع داشته ودر شرح ارتباطات انسان و ربات چنین آورده است:
طراحی سیستم های رباتیک به گونه ای است که امروزه تقریبا برای هر نیازی رباتی نیز پیش بینی شده است.از ربات های صنعتی تا ربات های انسان نما و امدادگر.دراین بین آنچه مهم میباشد مقوله ایجاد ارتباط بین انسان و ربات است.به هر میزان رباتی دارای حضور و نقش بیشتر در اجتماع باشد به همان میزان نیاز به پروتکل هایی برای ارتباط مناسب بین انسان و ربات احساس می شود.
“مقوله ارتباط انسان و ربات مجموعه ای از پروتکل ها،روش ها و ابزار هایی را شامل میشود که در تعامل یک سیستم رباتیک با انسان نقش دارند.”
موضوع ارتباط بین انسان و ربات مقوله جدیدی نیست.از همان ابتدای طراحی سیستم های خودکارابتدایی که شالوده ربات های امروزی محسوب می شوند همواره موضوعی مشغله ذهنی طراحان فناوری و حتی نویسندگان ژانر های علمی-تخیلی محسوب می شد :
“چه میشود اگر سیستم های خودکار امروزی در آینده به سیستم هایی تبدیل شوند که خودشان دارای توانایی تصمیم گیری باشند؟
درصورتی که بتوانیم سیستمی را پیاده سازی کنیم که خودش دارای درصد مشخصی از قوه درک و شعور باشد در این صورت چگونه میتوانیم با این سیستم ارتباط برقرار کنیم؟ با چه راه هایی ؟ آیا برای این ارتباط میتوان چارچوبی در نظر گرفت؟ “
نویسنده معروف داستان های علمی تخیلی ،آیزاک آسیموف۱ افق دید بسیار وسیعی نسبت به پیشرفت های آینده در دانش های نوین و مخصوصا رباتیک داشت.شاید حتی بتوان گفت توانایی این شخص در پیش بینی آینده یک فناوری در برخی موارد از دانشمندان و متخصصین آن رشته نیز بیشتر بود.شما را نمیدانم ولی من کتاب ربات ها و امپراطوری وی را بسیار دوست دارم.آسیموف در خط سیر داستان هایش به خوبی نشان داده بود که سیستم های خودمختار تا چه حد میتوانند رشد کنند.
شاید تعجب کنید که این نویسنده مجموعه “من،ربات” در سال ۱۹۵۰ پا را فراتر گذاشته و ۳ قانون را هم در زمینه ارتباط بین انسان و ربات تدوین کرده بود :
۱-یک ربات نمی‌تواند به یک انسان آسیب بزند یا به دلیل وارد عمل نشدن، اجازه دهد تا که انسانی آسیب ببیند.
۲-یک ربات باید به دستورهای دریافتی از یک انسان عمل کند، مگر در مواردی که این دستورها در تناقض یا قانون شمارهٔ یک باشد.
۳-یک ربات باید از وجود خویش مراقبت کند مادامی که این محافظت در تضاد با قوانین شماره یک یا دو قرار نگیرد.
این نویسنده رمان های علمی تخیلی به موضوع بسیار کلیدی اشاره کرده بود.شالوده تمام قوانین مطرح شده توسط آسیموف یک چیز است : دستور گیری.اما این تمام ماجرا نیست بلکه مقوله ارتباط بین انسان و ربات ها یک مقوله چند بعدی می باشد.
طبیعی است که مقوله ارسال و دریافت فرامین کنترلی نیز دراین وسط اهمیت بالایی دارند اما موضوع به همین جا ختم نمی شود.در واقع وقتی می خواهیم با یک ربات ارتباط برقرار کنیم سوالی که معمولا توسط متخصصین مطرح می گردد چنین است؟ارتباط برای چه موضوعی با چه وسیله ای و برای چه هدفی و تحت چه قوانینی؟
به هر اندازه بتوانیم پاسخ های دقیقی برای سوالات ارائه کنیم،می توانیم یک ارتباط مناسب را مهیا سازیم.در بحث ابزار های تعامل پیشرفت های خوبی انجام شده است.نمونه عینی اش را بخواهم مثال بزنم سیستم مایکروسافت کینکت۲٫ همان دستگاه معروفی که با دوربین و پردازش های بینایی ماشین شما را به عنوان انسان تشخیص می دهد و می توانید انواع بازی ها را با آن انجام دهید یا حتی برنامه هایی بنویسید و با استفاده از کینکت عملی کنید.یا رابط های کاربری۳ مربوط به ربات های جراحی چند میلیون دلاری که با دقت میلی متری،هر آنچه جراح انجام می دهد را تقلید می کنند.ابزار های ارتباطی روز به روز پیشرفته تر میشوند این مایه خوشحالی است.اما در رابطه با موضوع هدف ارتباط چطور؟
شاید موضوع جالب باشد که مقوله ای چالش برانگیز تر را هم به عنوان چاشنی به بحث مان اضافه کنم.اساسا دستور دهنده و دستور گیرنده چه کسی است؟
حتما خواهید گفت انسان دستور دهنده است و ربات دستور گیرنده!بله تا اینجای کار چنین بوده است ولی در آینده ربات ها دارای هوش مصنوعی بسیار پیشرفته ای خواهند بود.این امکان وجود دارد که قانون دوم آسیموف برعکس شود و جای دستور گیرنده و دستور دهنده عوض گردد آن موقع چطور؟
اینجاست که اهمیت نحوه تعامل بین انسان و ربات مطرح می شود.ما در حال ساختن دنیایی هستیم که در آن مخلوقات هوشمند ماشینی توسط انسان ساخته می شوند و روز به روز به هوش این ماشین ها افزوده می شود.علاوه بر آن روز به روز شاهد حضور سیستم های هوشمند در خانه ها ، خیابان ها و حتی جیب مان خواهیم بود.خودرو های هوشمند خودران ، ربات های کمک حال سالمندان ، ربات های انسان نما که می توانند عین انسان واقعی تکلم کنند و حتی ربات هایی که احساساتی می شوند،همه و همه نوعی سیستم هستند که در برخورد و تعامل این نوع سیستم ها با انسان به عنوان یک سیستم دیگر باید پروتکل های جامعی وجود داشته باشند تا طبق گفته جناب آسیموف آسیبی به انسان وارد نگردد و در درجه دوم جنبه دستور دهی انسان حفظ شود.

[۱] Isaac Asimov
[2] Microsoft Kinect
[3] Interface