سوسن چراغچی: میراث فرهنگی زیرآب، دستاوردی مهم و حاصل حیات فرهنگی-تاریخی بشر، بخش غیرقابل تفکیک میراث فرهنگی بشری است
سوسن چراغچی: میراث فرهنگی زیرآب، دستاوردی مهم و حاصل حیات فرهنگی-تاریخی بشر، بخش غیرقابل تفکیک میراث فرهنگی بشری است
دانانیوز: در واقع قوانین دریایی موجود از جمله کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها مصوب 1984، حمایت کافی از میراث فرهنگی زیرآب را تحت پوشش قرار نمی‌دادند و لذا تدوین یک سند حقوقی بین‌المللی با هدف حمایت از میراث در قالب همکاری کشورهای متعاهد و تحت نظارت یونسکو احساس می‌شد

به گزارش دانانیوز (گروه محیط زیست و توسعه پایدار)، * سوسن چراغچی– اگر چه منشور بین‌المللی حمایت و مدیریت میراث فرهنگی زیرآب در سال ۱۹۹۶ میلادی از سوی شورای بین‌المللی یادمانها و اماکن(ایکوموس) تصویب شد، اما فکر ایجاد یک سند بین‌المللی با هدف حفاظت از میراث فرهنگی زیرآب به سالهای قبل از این تاریخ بر می‌گردد.
یونسکو بر این باور رسیده بود که میراث فرهنگی زیرآب به عنوان دستاورد و حاصل حیات فرهنگی تاریخی بشر، بخش غیر قابل تفکیک میراث فرهنگی بشری است. به عبارت دیگر میراث فرهنگی زیرآب نیز مانند سایر مصادیق میراث فرهنگی بشری، متعلق به همه ملتهاست و باید مورد حفاظت و حمایت دولتها قرار گیرد. هر چند ضوابط حقوقی و روشهای حفاظت از میراث فرهنگی واقع در خشکی، تفاوت جدی با ضوابط حقوقی و روشهای حفاظت از میراث فرهنگی زیرآب دارد، ولی اصول کلی ناظر بر میراث فرهنگی بشری از قبیل پژوهش، حفاظت، حق مردم در دسترسی به اطلاعات اثر و جلوگیری از تخریب و غارت این میراث، صرف نظراز وقوع آن در خشکی یا بستر دریا، وظیفه و تکلیف همه‌ی دولتها شناخته شده است.
در واقع قوانین دریایی موجود از جمله کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها مصوب ۱۹۸۴، حمایت کافی از میراث فرهنگی زیرآب را تحت پوشش قرار نمی‌دادند و لذا تدوین یک سند حقوقی بین‌المللی با هدف حمایت از میراث در قالب همکاری کشورهای متعاهد و تحت نظارت یونسکو احساس می‌شد. کنفرانس عمومی یونسکویعنی ارگان تصمیم گیرنده این سازمان، در نشست سال ۱۹۹۷ خود، ضرورت تدوین چنین سندی را تصویب و از مدیرکل آن سازمان درخواست کرد تا پیش‌نویس مربوطه را در نشست بعدی ارائه نماید.
یونسکو با همکاری کارشناسان بخش امور اقیانوسها و حقوق دریاها، (Doalos) سازمان دریایی بین‌المللی (IMO) و سازمانهای غیر دولتی مرتبط با امور دریایی، متن مربوطه را تهیه و به سی‌امین نشست کنفرانس عمومی ارائه کرد. پس از چندسال کار و بررسی‌های انجام شده توسط کارشناسان دولتی کشورها سرانجام متن کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی زیرآب در سی‌ویکمین نشست کنفرانس عمومی یونسکو به تصویب رسید و آماده‌ی پذیرش از سوی دولتها شد.
میراث فرهنگی زیرآب در معاهده‌ی مذکور این گونه تعریف می‌شود:
میراث فرهنگی زیرآب به آن دسته از بقایای زندگی انسانی اطلاق می‌شود که دارای ویژگیهای فرهنگی و یا باستان‌شناختی بوده و به دلیل پیشروی آب در خشکی یا غرق کشتی‌ها، سقوط هواپیماها و موارد مشابه، برای مدتی بیش از صدسال بطور کامل یا ناقص، دائمی یا فصلی در بستر دریاها و اقیانوسها قرار گرفته‌اند. از جمله آنها می‌توان به مصادیق زیر اشاره کرد:
۱_ محوطه‌های باستانی، مجموعه ساختارها، بناها، آثار منقول و بقایای انسانی همراه با زیست‌بوم باستان‌شناختی و طبیعی این آثار.
۲_ کشتی‌ها، هواپیماها و دیگر وسایل حمل و نقل و یا بخش‌هایی از آنها، محموله‌ها و محتویاتشان همراه با زیست‌بوم باستان‌شناختی و طبیعی این آثار.
۳_‌ اشیای پیش از تاریخی.
ماده‌ی یک این کنوانسیون لوله‌ها، کابلها و هر گونه تاسیسات مربوط به زندگی مدرن نصب شده در بستر دریاها را از حوزة شمول تعریف فوق خارج نموده است.

در این کنوانسیون با اشاره به تهدید تخریب و نابودی میراث فرهنگی زیرآب توسط عوامل انسانی و طبیعی، راه‌کارهایی برای جلوگیری از این تخریب در قالب سیاستهای منطقه‌ای و ملی کشورها و همکاری آنها با هدف ترجیحا نگهداری میراث فرهنگی زیرآب در محل وقوع فعلی آنها و بدون جابجایی، ارائه شده و توصیه می‌شود که در صورت لزوم جابجایی این آثار با هدفهای علمی، این کار با نهایت دقت صورت پذیرد.ایران بوم:این منشور، مقدمه و زمینه ای بر تصویب کنوانسیون حمایت از میراث فرهنگی زیر آب در سال ۲۰۰۱ توسط یونسکو شد.

*پیشگفتار و برگردان به پارسی: سوسن چراغچی، پژوهشگر میراث فرهنگی و متخصص حقوق محیط زیست