مکانیسم ماشه یک سازوکار «بازگشت خودکار» تحریم‌هاست!
مکانیسم ماشه یک سازوکار «بازگشت خودکار» تحریم‌هاست!

دانانیوز: از منظر ماهیت و اصول عمومی حقوق بین‌الملل، این سازوکار به دلیل ابهام در شناسایی ذی‌حق، حذف رویه قضایی، و نقض اصل حسن نیت محل مناقشه و تعارض است. به همین دلیل است که برخی دولت‌ها (مثل روسیه و چین) بر خلاف اروپا و آمریکا این سازوکار «فاقد مشروعیت حقوقی کامل» دانسته اند.

به گزارش گروه مقالات و آثار دانانیوز، نوشته پیش رو یادداشتی از خانم میعاد کرمی، دانشجوی دکتری حقوق بین الملل است که برای دانانیوز ارسال شده و در خصوص اتفاق سرنوشت ساز مکانیسم ماشه (snapback) نکات ارزشمند وقابل تاملی دارد که امید است مورد توجه نخبگان و بویژه حاکمیت ومتصدیان امور مذاکرات بین المللی قرار گرفته و کشور عزیزمان ایران از این بلاتکلیفی و بی تصمیمی آزاردهنده و فلاکت بار رهایی یابد!

مکانیسم ماشه (snapback) یک نوآوری حقوقی‌ـ‌سیاسی خاص و بی‌سابقه با بار سیاسی پررنگ بعنوان سازوکار «بازگشت خودکار» تحریم‌هاست که بر اساس بندهای ۳۶–۳۷ برجام و بندهای ۱۰–۱۵ قطعنامه ۲۲۳۱ و قطعنامه شورای امنیت (فصل هفتم) طراحی شده و به شکل چشم‌گیری جایگاه وتو را تغییر داده است.
از منظر ماهیت و اصول عمومی حقوق بین‌الملل، این سازوکار به دلیل ابهام در شناسایی ذی‌حق، حذف رویه قضایی، و نقض اصل حسن نیت محل مناقشه و تعارض است. به همین دلیل است که برخی دولت‌ها (مثل روسیه و چین) بر خلاف اروپا و آمریکا این سازوکار «فاقد مشروعیت حقوقی کامل» دانسته اند و معتقدند استفاده ابزاری از ماشه بدون تلاش واقعی برای حل اختلاف با حسن نیت، با اصول بنیادین حقوق معاهدات (ماده ۲۶ کنوانسیون وین) ناسازگار است.گرچه بدلیل خروج آمریکا از برجام در ۲۰۱۸، درخواست‌هایش برای فعال کردن ماشه توسط شورای امنیت به رسمیت شناخته نشده‌است
مکانیسم ماشه یک سازوکار «بازگشت خودکار» تحریم‌هاست که بر اساس بندهای ۳۶–۳۷ برجام و بندهای ۱۰–۱۵ قطعنامه ۲۲۳۱ طراحی شده است و قطعنامه شورای امنیت (فصل هفتم) آنرا مشروع دانسته.
بند ۳۶ برجام به سازوکار حل‌وفصل اختلافات اختصاص دارد.(نیازمند ارجاع موضوع به «کمیسیون مشترک» ، بررسی موضوع (قابل تمدید به اجماع) تست. اگر حل نشد، به وزیران خارجه یا هیأت مشورتی سه‌نفره ارجاع می‌شود.اگر باز هم حل نشود، طرف شاکی می‌تواند موضوع را به‌عنوان عدم پایبندی اساسی (significant non-performance) تلقی کند و موضوع را به شورای امنیت ارجاع دهد.
این مکانیسم یک تیغه دو لبه است: از یک سو به حفظ توافق کمک می‌کند، اما از سوی دیگر ریسک تشدید تنش‌ها و پیچیدگی‌های سیاسی را نیز افزایش می‌دهد.
تا امروز (اوت ۲۰۲۵)، هیچ یک از اعضای برجام رسماً ادعای «نقض اساسی تعهدات ایران» را به شورای امنیت اعلام نکرده‌اند و مکانیسم هنوز فعال نشده است. اما (E3):به دبیرکل و شورای امنیت در نامه ای هشدار داده اند در صورت عدم از سرگیری مذاکرات ، آماده‌اند مکانیسم ماشه را فعال کنند(صرفاً بیان تمایل سیاسی است وبه معنای ارسال پرونده رسمی به شورای امنیت نیست). از طرفی روسیه در سازمان ملل با ارسال یادداشتی رسمی به شورای امنیت، با این اقدام مخالفت کرده.
ایران نیزتهدید کرده‌ در صورت فعال شدن ماشه،در کنار اشاره به در کنار اشاره به عدم پایبندی طرف دیگر به بند ۲۹ قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) شورای امنیت بعنوان یک «اصل کلی الزام‌آور»واکنش سختی از جمله خروج از پیمان ان‌پی‌تی را دنبال خواهد کرد